نیما یوشی; خالق شعر مدرن


در صد سال گذشته، دریچه‌های تازه‌ای به روی شعر فارسی گشوده شده است، اما شاید بتوان یکی از مهم‌ترین و بدیع‌ترین آنها را در این فضای جدید ایجاد قالبی نو در شعر دانست.

نیما یوشی;  خالق شعر مدرن

شعر فارسی با پیشینه هزار ساله خود، علاقه مندان زیادی داشت که کوچکترین تغییری در نظم قالب های کلاسیک نمی پذیرفتند.

نیما یوشی;  خالق شعر مدرن

روند نوسازی در شعر فارسی کمی دیرتر از شعر عربی آغاز شد. در همان سال‌هایی که نیمو به تغییر شکل شعر می‌اندیشید، شعر عربی نیز توسط شاعرانی مانند نازالملکه افشا شد. تجربه ای که نشات گرفته از آشنایی شاعران با شعر جهان است. این دو شاعر شعور و احساس جدیدی را در ملت خود آغاز کردند و هر دو بدون ترک سنت شعر زمان خود را زنده کردند و به نوعی نمادی از روح مدرنیسم شدند. آشنايي هر دو شاعر با زبان و شعر اروپايي و شرايط اجتماعي و سياسي جامعه و نيز تأثير هر دو شاعر از شاعران سمبوليسم و رمانتيسم غرب و به ويژه بررسي شعر جهاني موفق به اين امر شد.

نیما یوشی;  خالق شعر مدرن

در میان مقالات، پایان نامه ها و کتاب های نوشته شده در شعر معاصر، نیمو یکی از شاعرانی است که بیشترین سهم را داشته است. از جمله آثار منتشر شده در این زمینه، کتابی با عنوان معماری شعر معاصر نوشته مجید بلدران و انتشارات سایه گستر است. 22 آذرماه سالروز درگذشت نیمایی شاعر پارسی گوی است. به همین مناسبت به بررسی این کتاب و نظرات دیگر منتقدان و صاحب نظران درباره شعر نیما پرداختیم.

نیما آغازگر بزرگی است

علی اسفندیاری یا علی نوری معروف به نیما یوشیج (زاده 30 آبان 1274 در روستای یوش مازندران، درگذشته 22 آذر 1338 در شمیران تهران) شاعر معاصر ایرانی بود. نیما یوسیج بنیانگذار شعر نو فارسی است. او با مجموعه تأثیرگذار «افسانه ها» که مانیفست شعر نو فارسی بود، فضای راکد شعر ایران را متحول کرد. نیما آگاهانه همه پایه ها و ساختارهای شعر کهن فارسی را به چالش کشید. «شعر نو» – این همان چیزی است که خود نیما کارش را نامیده است. اگرچه شعر آزاد نیمایی نامی برازنده برای این نوع شعر ایرانی است. همه جریان های اصلی شعر نو فارسی وجود خود را مدیون این انقلاب و تحولی هستند که نیما آغاز کرد.

حتما بخوانید:
درگ هیجانانگیز بامو M5 CS و پورشه 911 توربو

شعر نیمایی آزاد چیست؟

شعر نیمایی سبکی از شعر نو فارسی است که نخستین نمونه از شعر نو در ادبیات فارسی است و برگرفته از نظریه ادبی نیما یوشیج شاعر معاصر ایرانی است. تحولی که نیما در دو حوزه فرمی و محتوایی شعر کلاسیک فارسی ایجاد کرد، با ذهنیتی شاعرانه و نگرش زیبایی شناختی همراه بود. با انتشار مانیفست منظومه افشانا نیم، شعر جدیدی را پیشنهاد کرد که از نظر محتوا با شعر سنتی ایران تفاوت چشمگیری داشت.

اما نیمو چه هدفی از تغییر ساختار شعر فارسی و شکستن قواعد کلاسیک داشت؟ آثارش را چه فرصت هایی در اختیار شاعر مدرن قرار داد؟ نویسنده در ادامه مباحث مطرح شده به هدف نیما از این اثر می پردازد و می نویسد: «از مدخل های پراکنده نیما در نامه ها و یادداشت هایش چنین برمی آید که آرزوی او این نبوده که شعرش را به نثر، به ویژه نثر نوشتاری یا گفتاری نزدیک کند. ; بلکه آرزوی واقعی او این بود که زبان شعرش را به زبان گفتار، یعنی نوع خاصی از گفتار که آن را گفتار نمایشی یا دکلماسیون می نامد، نزدیک کند و در تعدادی از آثار بلند و طولانی خود به خوبی این کار را انجام داد. اشعار کوتاه و درخشان و در نهایت هنر و مهارت کامل شد.

آرزوی واقعی نیما این بود که شعر موزون خود را با حفظ وزن و قافیه با توجه به درک خاص خود از وزن و قافیه به چنین واژه ای نزدیک کند و به این حالت طبیعی بیانی دراماتیک بدهد.

به شما گفتم شعر قدیم ما ذهنی است، یعنی به حالات درونی و درونی می پردازد. در این صحنه های بیرونی، این مصداق تعاملی است که در داخل گوینده صورت گرفته است، او نمی خواهد زیاد به آنچه در بیرون وجود دارد توجه کند. بنابراین نه نمایشنامه ساختن و نه بازخوانی آن فایده ای ندارد».

در واقع آرزوی نیما خلق شعری بود که توجه را به آنچه در بیرون وجود دارد جلب کند و آرزوی دیگرش خلق زبانی بود که ترکیب لازم را برای کار خلق یک اجرا داشته باشد و با گسترش این شعر نمایشی از یک شعر جدید. روش کار، در ادبیات ما معنا پیدا خواهد کرد.

حتما بخوانید:
آشنایی با ارز دیجیتال دوج کوین Dogecoin

در ادامه، نویسنده به سخنان خود نیموس استناد می کند و به نقل از او می نویسد: «تکرار می کنم ادبیات ما باید از هر نظر تغییر کند. تنها داشتن مضمون جدید کافی نیست، بسط مضمون و بیان آن به شیوه ای جدید کافی نیست… نکته اصلی این است که شیوه کار را تغییر دهیم و به شعر الگوی توصیفی-روایی بدهیم که در دنیای خودآگاه مردم… اگر این کار انجام نشود، نه اصلاحی در کار است، نه میدان وسیعی در پیش است… باید برای اظهارنظر بیانی داشت. به معنای سازگاری با وضعیت طبیعی است. می بینید که تا این کار را نکنیم (هیچکس هم متوجه این موضوع نشده) دکلماژ نداریم و تئاتر مفهومی مضحک و مضر در ادبیات ما خواهد بود» («حرف همسایه»، ص 56 و 57).

نیما و تأثیر او بر شعر فارسی

راهی که نیما آغاز کرد، به تدریج پس از او توسط شاعرانی چون مهدی آخون تهال، سهراب سپهری، فرو فرخزاد و دیگران توسعه یافت. او آغازگر این واقعیت بود که با وجود مخالفت های شدید و مخالفان جدی، توانست بر سیر شعر مدرن تأثیر بگذارد و در سه سطح زبان، بلاغت و اندیشه «افسانه ای» بیافریند. این تأثیر به شاعران نیما محدود نمی شد، حتی شاعران سنت گرا را وسوسه کرد که شعر نیمایی و این قالب را بنویسند و تجربه کنند.

اگرچه قبل از نیما تلاش هایی در زمینه شعر نو توسط ابوالقاسم لاهوتی در تاجیکستان و روسیه و همچنین تقی رفعت و شمس کسمایی صورت گرفت، اما به دلایل مختلف از جمله عدم انسجام در اشعار چندان موفق نبودند و در این راه تأثیرگذار است. در این میان نیمو با سرودن «افسانه» این سبک شعری را پایه گذاری کرد و به همین دلیل او را «پدر شعر نو» نامیدند.

دیدگاهتان را بنویسید